• ilisa-Khorasan@gmail.com

  • شماره تماس :05138805874

خبرنامه انجمن کتابداری و اطلاع رسانی خراسان، شماره 7، تیر 83

خبرنامه انجمن کتابداری و اطلاع رسانی خراسان، شماره 7، تیر 83
گزارشي كوتاه از تهيه زندگينامه كتابداران استان خراسان
هاله فرزانه حسن‌زاده
دانشجوي علوم‌كتابداري و اطلاع‌رساني دانشگاه پيام نور مشهد
انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران پس از 20 و انديسال با كوله‌باري از گفتني‌هاي تازه دوباره فعاليت خود را آغاز نمود. در زير سايه اين درخت جوان، انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني خراسان، براي اولين بار شكل گرفت. انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني استان خراسان از ابتداي فعاليتش، تصميم‌ گرفت با تمام توان در جهت ارتقاء منزلت حرفه كتابداري و اطلاع‌رساني و ارج نهادن به اين رشته در سطح استان و جامعه حركت نمايد.
اولين قدم مثبتي كه انجمن در اين راستا برداشت تهيه زندگينامه كتابداران استان خراسان بود. در اين راه انجمن با همكاري جمعي از دانشجويان كتابداري و اطلاع‌رسانيدانشگاه پيام نور مشهد شروع به تهيه پرسشنامه، به منظور جمع‌آورياطلاعات مورد نياز نمود.
شرايط افرادي كه پرسشنامه براي آنها ارسال شد به شرح ذيل مي‌باشد:
17- افراد تحصيلكرده رشته كتابداري واطلاع‌رساني اعم از اساتيد كتابداري و كتابداران متخصص
18- كتابداران تجربي شامل افرادي كه با سمت كتابدار در كتابخانه‌ها فعاليتمي‌كنند ولي تحصيلكرده رشته كتابداري نيستند.
در اين راستا يكسري محدوديتهايي وجود داشت كه باعث شد كار توزيع و جمع‌آوري پرسشنامه‌ها به كندي صورت پذيرد، از جمله:
1- آمار دقيقي از تعداد كتابداران استان خراسان در دسترس نبود.
2- آدرس بعضي ازكتابخانه‌ها و تعداد كادر آنها (به خصوص در شهرستانها) مشخص نبود.
3- همكاري ضعيف بعضي از كتابداران در پاسخگويي به سئوالات پرسشنامه
4- در بعضي موارد امتناع كردن كتابداران از پرنمودن پرسشنامه
تا كنون از تعداد 347 عدد پرسشنامه توزيع شده حدود 156 پرسشنامه عودت داده شدهاست كه تقريبا حدود 45% را شامل مي‌شود. ميزان همكاري كتابخانه‌هايي كه براي آنها پرسشنامه فرستاده شده است به شرح ذيل مي‌باشد:
كتابخانه‌ها يا سازمانهايي كه براي كتابداران آنها پرسشنامه فرستاده شده است
تعداد پرسشنامه‌هاي فرستاده شده
تعداد پرسشنامه‌هايعودت داده شده
ميزان همكاري بر حسب درصد
آستان قدس رضوي (كتابخانه‌ مركزي و كتابخانه‌هاي وابسته)
170
47
≈ 28%
كتابخانه‌هاي دانشگاه فردوسي
70
50
≈ 72%
كتابخانه‌هاي دانشگاه آزاد مشهد
30
15
≈ 50%
كتابخانه‌هاي وابسته ارشاد در شهرستانها
30
12
≈ 40%
كتابخانه‌هاي دانشگاه علوم پزشكي
25
13
≈ 52%
اساتيد كتابداري و اطلاع‌رساني استان خراسان و دانشجويان دكتري
14
14
≈ 100%
بنياد پژوهشهاي اسلامي
8
5
≈ 5/62%

347
156
≈ 45%

تا به حال 75% از كار توزيع و جمع‌آوري پرسشنامه‌ها انجام شده است و به اميد خدا به زودي مابقي كارها انجام خواهد شد. اميد است كه كتابداران عزيز با پاسخ دادن دقيق به سئوالات پرسشنامه، انجمن را در راه پربار ساختن اين زندگينامه هر چه سريعتر ياري رسانند. با استقبال از اين طرح اين حركت را به حركت عمومي تبديل نمايند. در پايان از كتابداران عزيز خواهشمند است اولا در پربار كردن اطلاعات خواسته شده در پرسشنامه دقت لازم را بعمل آورند، ثانيا پرسشنامه‌هاي پر شده را هر چه سريعتر به آدرس: مشهد، ميدان آزادي،پرديس دانشگاه فردوسي، كتابخانه مركزي و مركز اسناد، صندوق پستي 331-91735 ارسال نمايند.
با تشكر فراوان از همكاري شما بزرگواران
برگزاري سومين نمايشگاه تخصصي كتب خارجي در دانشگاه فردوسي مشهد 17-13 دي‌ماه 1382
فاطمه هراتيان
كارشناس كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه فردوسي مشهد
دانشگاه فردوسي مشهد تا به حال سه بار ميزبان برگزاري نمايشگاه كتابهاي تخصصي خارجي بوده است. اين رويداد علمي و فرهنگي اولين بار در سال 1369 و دومين بار در سال 1376 رخ داد. سومين نمايشگاه كتابهاي تخصصي خارجي از تاريخ 13 الي 17 دي‌ماه سال جاري در محل سالن كوثر واقع در پرديس دانشگاه فردوسيبرگزار شد. برگزاري چنين نمايشگاههايي كه در واقع بستري است براياطلاع‌رساني در مورد دانش بشري و سير تحول آن، از جمله فعاليتهايي است كه كتابخانه‌ها بايد انجام دهند تا بدينوسيله فرصتي را برايمرور در گنجينه‌هاي فكري دانشمندان در اختيار همگان قرار گيرد. بديهي است، چنين سير و تعمقي، انگيزه فكري و فعاليت بشر را بوجود آورده، موجب پوياتر شدن چرخ توليد اطلاعات مي‌شود. در ادامه به چندمورد از امتيازهاي برگزاري چنين نمايشگاههايي اشاره مي‌شود:
الف. فراهم شدن فرصت بازديد و خريد از نمايشگاه براي كليه دانشجويان،اعضاء هيأت علمي و پژوهشگران خراسان و شمال و شمال شرق
ب. كتابداراني كه براي خريد از نمايشگاه اعزام مي‌شوند اغلب تعداد بخصوصي هستند كه مسؤول خريد مي‌باشند و اين فرصت ارزشمندي است كه بازديد از نمايشگاه براي كليه كتابداران فراهم مي‌شود.
پ. برگزاري اين نمايشگاه در شهرستانها باعث جلوگيري از تمركز امكانات و فعاليتهاي فرهنگي در تهران مي‌شوند.
در اين نمايشگاه كه به همت و تلاش پيگير سركار خانم دكتر مهري پريرخ، رياست سابق كابخانه مركزي دانشگاه فردوسي و همكارانشان و حمايت معاونت پژوهشي برگزار شد تعداد 10 كارگزار2 با حدود 12000 عنوان كتاب از ناشران خارجي معتبر شركت داشتند. بيشتر كتابهاي ارائه شده در نمايشگاه در سالهاي 2000 تا 2003 و تعدادي در سال 2004 منتشر شده‌اند.
جهت بوجود آمدن فرصت كافي براي اعضاء هيأت علمي و مسؤولين دانشگاه فردوسي و ساير دانشگاهها ومؤسسات روز اول به بازديد و خريد آنان اختصاص داشت. بقيه ايام نمايشگاه، كليه دانشجويان، اعضاء هيأت علمي و كتابداران كتابخانه‌هاي دانشگاه فردوسي، ساير مؤسسات، سازمانها و اشخاص مي‌توانستند از نمايشگاه بازديد و خريد كنند. بر خلاف نمايشگاههاي ديگر تخصصي سقفخريد در نظر گرفته نشده بود.
به طور كلي حدود 60 ميليون تومان كل ميزان فروش نمايشگاه بوده است. غير از خريدهاي مربوط به اعضاء هيأت علمي و دانشجويان، دانشگاهها، سازمانها و مؤسسات مختلفي از اين نمايشگاه بازديد و خريد كردند كه از آن جمله دانشگاه مازندران، دانشگاه علوم پزشكي مشهد، آموزشگاههاي علمي غير انتفاعي سجاد و خيام، سازمان استعدادهاي درخشان، شركت پارت لاستيك، شركت تكلان توس و... كه ميزان قابل توجهي از فروش نمايشگاه مربوط به اين مراكز بوده است. براي مثال، دانشگاه مازندران مبلغ 92522950 ريال خريد كه حدود 17% از كل ميزان فروش نمايشگاه و دانشگاه آزاد اسلامي مبلغ 45945000 ريال كه حدود 8% از ميزان فروش نمايشگاه را تشكيل مي دهد.
در خصوص خريد واحدهاي مختلف دانشگاه فردوسي با وجود مهيا بودن همه شرايط براي خريد، حتي تخصيص سهميه، به علت مشكل نقدينگي متأسفانه امكان خريد براي بعضي از واحدها مقدور نشد و در اين خصوص واحدها فقط ميزاني از سقف سهميه خريد كردند. در انتها، ميزان خريد واحدهاي مختلف دانشگاه فردوسي طي نمودار نشان داده شده است.
گزارشي از شروع فعاليت كميته دانشجويي انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران (شاخه خراسان)
فاطمه هراتيان
كارشناس كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه فردوسي مشهد
بدنبال شكل‌گيري انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران (شاخه خراسان) و تدوين اساسنامه پيگيري و برنامه‌ها يكي از كميته‌هاي تعريف شده و پيش‌بيني شده در اساسنامه كميته دانشجويي بوده است و همواره در طول مدت فعاليت خود دانشجويان عزيز شاهد و همراه انجمن بوده‌اند از جمله شركت در همايشها، ارائه مقاله در خبرنامه، عضويت و حتي حضور در جلسات انجمن.
در اولين جلسه انجمن در سال 83 (چهل و هشتمين جلسه انجمن)، مسئله شروع فعاليت كميته دانشجويي مطرح و مقرر گرديد از دانشجويان كتابداري در دانشگاه فردوسي، پيام نور و دانشگاه امام رضا (ع) دعوت بعمل آيد تا در جلسه بعدي انجمن نمايندگاني را جهت معرفي براي شروع فعاليت كميته دانشجويي شركت كنند. در چهل و نهمين جلسه انجمن كه در روز چهارشنبه مورخ 9/2/83 در محل كتابخانه مركزي تشكيل شد نمايندگان سه دانشگاه فوق هر كدام دو نفر به عنوان نماينده را به شرح زير معرفي كردند. لازم به توضيح است دو نفر نماينده در دانشگاه با رأي نظر دانشجويان شركت‌كننده در جلسه معرفي شدند.
1- آقاي رامين نادري و خانم مريم رضايي (نمايندگان دانشجويان دانشگاه امام رضا(ع) براي فعاليت در كميته دانشجويي
2- آقاي حسن هاشمي و خانم اعظم افتخارپور (نمايندگان دانشجويان دانشگاه فردوسي مشهد براي فعاليت در كميته دانشجويي
3- خانم هاله فرزانه و الهام داروغه (نمايندگان دانشجويان دانشگاه پيام نور مشهد براي فعاليت در كميته دانشجويي
در ضمن از دبيرستان دخترانه شهداي شركت برق مشهد كه در مقطع دبيرستان دانش‌آموز در رشته كتابداري تربيت مي‌كند نيز دو نفر نماينده به نام خانمها نجمه خورشيدي و شيرين حجبري به اتفاق خانم كريم‌زاده از كارشناسان مدرس رشته كتابداري در اين دبيرستان در جلسه شركت داشتند كه نامبردگان نيز به عنوان نمايندگان دانش‌آموزان دبيرستان به كميته معرفي شدند. پس از انتخابات و معرفي نمايندگان كميته آقاي منصور ميرزايي، مسئول روابط عمومي انجمن به عنوان مسئول كميته دانشجويي معرفي شد.
گزارشي از سومين همايش مشترك انجمن كتابدار ي و اطلاع‌رساني ايران (شاخه خراسان)
فاطمه هراتيان
كارشناس كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه فردوسي مشهد
دانشگاه فردوسي مشهد تا به حال سه بار ميزبان برگزاري نمايشگاه كتابهاي تخصصي خارجي بوده است. اين رويداد علمي و فرهنگي اولين بار در سال 1369 و دومين بار در سال 1376 رخ داد. سومين نمايشگاه كتابهاي تخصصي خارجي از تاريخ 13 الي 17 دي ماهسال جاري در محل سالن كوثر واقع در پرديس دانشگاه فردوسي برگزار شد. برگزاري چنين نمايشگاههايي كه در واقع بستري است براي اطلاع‌رساني در مورد دانش بشري و سير تحول آن، از جمله فعاليتهايي است ك كتابخانه‌ها بايد انجام دهند تا بدينوسيله فرصتي براي مرور در گنجينه‌هاي فكري انديشمندان در اختيار همگان قرار گيرد. بديهي است، چنين سير و تعمقي، انگيزه فكري و فعاليت بشر را بوجود آورده، موجب پوياترشدن چرخ توليد اطلاعات مي‌شود. در ادامه به چند مورد از امتيازهايبرگزاري چنين نمايشگاههاي اشاره مي‌شود:
1- فراهم شدن فرصت بازديد و خريد از نمايشگاه براي كليه دانشجويان، اعضاء هيأت علمي و پژوهشگران خراسان، شمال و شمال شرق
2- كتابداراني كه براي خريد از نمايشگاه اعزام مي‌شوند اغلب تعداد بخصوصي هستند كه مسؤول خريد مي باشند و اين فرصت ارزشمندي است كه بازديد از نمايشگاه براي كليه كتابداران فراهم مي‌شود.
3- نمايشگاهها بهترين فرصت براي ملاقات، تبادلاطلاعات و تجربه بين توليدكنندگان علم و انديشه، طالبان آن، كتابداران بعنوان ارائه، انتقال‌دهنده اين اطلاعات، كارگزاران و ناشران به عنوان عرضه‌كنندگان آن است.
4- برگزاري اين نمايشگاه در شهرستانها باعث جلوگيري از تمركز امكانات و فعاليتهاي فرهنگي در تهران مي‌شود.
- در اين نمايشگاه كه به همت و تلاش پيگير سركار خانم دكتر مهري پريرخ، رياست محترم كتابخانه مركزي دانشگاه فردوسي و همكارانشان و حمايت معاونت پژوهشي برگزار شد. تعداد 2 كارگزار با حدود 12000 عنوان كتاب از ناشران خارجي معتبر شركت داشتند. بيشتر كتابهاي ارائه شده در نمايشگاه در سالهاي 2000 تا 2003 و تعدادي در سال 2004 منتشر شده‌اند.
- اين كتابها كليه زمينه‌هاي موضوعي علوم انساني، هنر، كشاورزي، علوم، مهندسي و پزشكي را تشكيل مي‌داد. نرخ فروش كتابها، به نسبت سال انتشار به ازاء هر دلار 4000 تا 6400 ريال محاسبهگرديد.
- جهت بوجود آمدن فرصت كافي براي اعضاء هيأت علمي و مسؤولين دانشگاه و ساير دانشگاهها و مؤسسات روز اول به بازديد و خريد آنان اختصاص داشت. بقيه ايام نمايشگاه، كليه دانشجويان، اعضاء هيأت علمي و كتابداران كتابخانه‌هاي دانشگاه فردوسي، ساير مؤسسات، سازمانها و اشخاص مي‌توانستند از نمايشگاه بازديد و خريد كنند. بر خلاف نمايشگاههاي ديگر تخصصي سقف خريد در نظر گرفته نشده بود.
- به طور كلي حدود 60 ميليون تومان كل ميزان فروش نمايشگاه بوده است. غير ازخريدهاي مربوط به اعضاء هيأت علمي و دانشجويان، دانشگاهها، سازمانها و مؤسسات مختلفي از اين نمايشگاه بازديد و خريد كردند كه از آن جمله دانشگاه مازندران، دانشگاه علوم پزشكي مشهد، آموزشگاههاي علميغير انتفاعي سجاد و خيام، سازمان استعدادهاي درخشان، شركت پارت لاستيك، شركت تكلان توس و... كه ميزان قابل توجهي از فروش نمايشگاه مربوط به اين مراكز بوده است. براي مثال، دانشگاه مازندران مبلغ 92522950 ريال خريد از كل ميزان فروش نمايشگاه و دانشگاه آزاد اسلامي مبلغ 45945000 ريال از ميزان فروش نمايشگاه را تشكيل مي‌دهد.
- درخصوص خريد واحدهاي مختلف دانشگاه فردوسي با وجود مهيا بودن همه شرايط براي خريد، حتي تخصيص سهميه، به علت مشكل نقدينگي متأسفانه امكان خريد براي بعضي از واحدها مقدور نشد و فقط ميزاني از سقف سهميه خريد شد. در انتها، ميزان خريد واحدهاي مختلف دانشگاه فردوسي طي نمودار نشان داده شده است.
گزارشي از دومين همايش مشترك انجمن كتابدار ي و اطلاع‌رساني ايران(شاخه خراسان)
فرزانه فرجامي
مسئول كميته گردهمايي‌هاي علمي انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ایران (شاخه خراسان)
دومين همايش مشترك انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران (شاخه خراسان) با همكاري دانشگاه علوم پزشكي مشهد با عنوان كتابخانه‌ها و خدمات اطلاع‌رساني در عصر تحول در تاريخ 17/9/82 در محل تالار رازي دانشكده پزشكي برگزار شد.
در ابتدا آقاي دكتر شباهنگ، رياست كتابخانه دانشكده پزشكيدانشگاه علوم پزشكي مشهد ضمن بيان خير مقدم به سيستمهاي جديد ارتباطي و اطلاع‌رساني نوين اشاره نمودند ونقش كتابدار را در اين زمينهمطرح كردند.
سپس خانم مدير اماني، كارشناس ارشد كتابداري و اطلاع‌رساني پزشكي دانشگاه علوم پزشكي مشهد در سخنراني خود با عنوان خدمات مرجع الكترونيكي در عصر اينترنت به تأثير اينترنت در فعاليتهاي كتابخانه اشاره نمودند و راههاي مختلف ارتباطي با كتابخانه در عصر فناوري را برشمردند. همچنين، به معرفي خدمات مرجع الكترونيكي، اشكال گوناگون استفاده از اينترنت در خدمت مرجع و معرفي سايتهايي در اين زمينه پرداختند.
در ادامه خانم زهرا جنگي، مدير كتابخانه دانشكده پزشكي سخنراني خود را با عنوان نقش جديد كتابداران در عصر حاضر ارائه نمودند و به رسالت اصلي كتابداران حرفه‌اي در عصر حاضر اشاره نمودند و به منظور حفظ ارزش و جايگاه كتابداران تجديد نظر در سيستمآموزشي كتابداران را مطرح نمودند. همچنين، عناوين جديد براي كتابداران عصر حاضر را برشمردند.
پس از ارائه سخنرانيها ميزگردي با حضور جناب آقاي يغمايي، آقاي دكتر شريف مقدم، خانم مدير اماني و خانم فرجامي جهت پاسخگويي به سئوالات حاضرين برگزار شد. در انتها بازديدي ازكتابخانه و مركز اطلاع‌رساني دانشكده پزشكي به عمل آمد.
گزارشي از اولين همايش مشترك انجمن كتابدار ي و اطلاع‌رساني ايران (شاخه خراسان)
فرزانه فرجامي
مسئول كميته گردهمايي‌هاي علمي انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ایران (شاخه خراسان)
اولين همايش مشترك انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني (شاخه خراسان) با همكاري اداره كلفرهنگ و ارشاد اسلامي خراسان در تاريخ 17/6/82 در محل سالن اجتماعات مجتمع فرهنگي امام رضا برگزار شد.
در ابتدا آقاي صفرزاده، معاونت محترم اداري و مالي اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي خراسان ضمن بيان خير مقدم، اهميت كتابت و ترويج باورهاي علمي و اخلاقي توسط كتابداران را ارج نهادند. سپس آقاي جواد يغمايي دبير انجمن كتابداري واطلاع‌رساني شاخه خراسان گزارشي از فعاليتهاي اين انجمن در كميته‌هاي مختلف ارائه نمودند. در ادامه صحبتهاي ايشان خانم فرجامي مسئولكميته گردهمايي‌هاي علمي انجمن برنامه و زمان همايشهاي آينده راتامرداد ماه سال 83 بيان نمودند.
سپس آقاي اشراقي، رئيس اداره اموركتابخانه‌ها و انجمنهاي كتابخانه‌هاي عمومي اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي گزارشي از وضعيت كتابخانه‌هاي عمومي زير نظر اداره ارشاد در استان خراسان ارائه نمودند و بيان نمودند تعداد كتابخانه‌ها از اولين كتابخانه در سال 1303 تا كنون در سال 1382 به 119 عدد رسيده است.
آقاي مشايخي، مسئول تالار پژوهش كتابخانه مركزي، موزه‌ها و اسناد آستان‌ قدس رضوي سير و پيدايش كتابخانه آستان قدس رضوي و خدماتي را كه اين كتابخانه ارائه مي‌دهد بيان نمودند. در ادامه صحبتهايايشان خانم مؤمني، مسئول آموزش اين كتابخانه گزارشي از فعاليتهاي آموزشي كتابخانه آستان قدس از تيرماه 1381 تا كنون ارائه نمودند.
سپس آقاي گرامي، رئيس اداره تجهيز نيروي انساني و پشتيباني شبكه ترويج سازمان جهاد كشاورزي خراسان ضمن معرفي كتابخانه‌هاي روستائي گزارشي از فعاليتهاي اين كتابخانه‌ها در استان خراسان ارائه نمودند.
خانم صبا، سرپرست خدمات فني و امور كتابخانه‌هاي كانونهاي مساجد استان خراسان به معرفي كانونهاي مساجد در استان خراسان پرداختند و فعاليتهاي اين كانونها را معرفي كردند.
جناب آقاي دكتر محمدحسين دياني، عضو هيئت علمي گروه كتابداري دانشگاه فردوسي مشهد در سخنراني خود چالشهاي كتابخانه‌هاي عمومي را بررسي نمودند و فلسفه وجودي كتابخانه‌هاي عمومي را دستيابي به يكسري اهداف خاص اعلام نمودند. در انتها ميزگردي جهت پاسخگويي به سئوالا حاضرين برگزار شد.
در اين ميزگرد آقايان دكتر فتاحي، رياست انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايرانو آقاي سمرقندي، معاونت طرح و برنامه اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي خراسان، آقاي يغمايي، اشراقي و مشايخي حضور داشتند.
در خاتمه حاضرين از كتابخانه مجتمع امام رضا بازديد نمودند.
گزارشي از فعاليتهاي انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران (شاخه خراسان) از زمان شكل‌گيري تا پايان دي‌ماه
فاطمه هراتيان
كارشناس كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه فردوسي مشهد
انجمن كتابداريو اطلاع‌رساني ايران (شاخه خراسان) پس از برگزاري مجمع عمومي در تاريخ 4/2/81 به عنوان اولين شاخه استاني شكل گرفت. در اين مجمع كه به دعوت آقاي دكتر فتاحي، رياست انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران و با حضور جمع چشمگيري از كتابداران سازمانهاي مختلف دانشگاهي، عمومي، تخصصي، مساجد، آموزشگاهي، آستان قدس و ساير مراكز علمي آموزشي تشكيل شد. اعضاي هيأت مديره انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران (شاخه خراسان) با رأي حاضرين به شرح زير (سه نفر به عنوان اعضاي اصلي و سه نفر اعضاي علي‌البدل) انتخاب شدند.
1- جواد يغمايي (عضو هيأت علمي گروه كتابداري دانشكده علوم تربيتي) عضو اصلي
2- محمدعليخاكساري (كارشناس كتابخانه مركزي و مسؤول بخش فهرستنويسي كتابخانهمركزي) عضو اصلي
3- دكتر هادي شريف مقدم (مدير گروه كتابداري دانشگاه پيام نور واحد مشهد) عضو اصلي
4- فرزانه فرجامي (كارشناس ارشد كتابداري و سرپرست كتابخانه مركزي) عضو علي‌البدل
5- نفيسه دري‌فر (كارشناس ارشد كتابداري و مسؤول بخش سفارشات كتابخانه مركزي) عضو علي‌البدل
6- عباسعلي عابدي استاد (كارشناس ارشد كتابداري شاغل در كتابخانه مركزي و آستان قدس) عضو علي‌البدل
- در اولين جلسه انجمن كه در تاريخ 29/2/82 در محل كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه فردوسي تشكيل شد، آقاي يغمايي به عنوان دبير انجمن شاخه خراسان، خانم فاطمه هراتيان و آقاي منصور ميرزايي از كارشناسان كتابخانه مركزي به عنوان دبير و مسؤول روابط عمومي انجمن تعيين شدند.
- هدفانجمن شاخه خراسان در راستاي اهداف انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران يعني تحقق هدفهايي كه معمولا يك انجمن علمي آنها را تعقيب مي‌كند تشكيل شد و براي جامعه عمل پوشاندن به اين اهداف با برگزاري جلسات و تشكيل كميته‌هاي مختلف فعاليتهاي خود را شروع كرد. پيش از پرداختن به كميته‌هاي انجمن و شرح فعاليتهاي آن، ابتدا مختصري در خصوص جلسات انجمن كه در واقع كليه پيشنهادها، تصميم‌گيريها و برنامه‌ريزيهاي مربوط به فعاليتهاي انجمن در اين جلسات شكل مي‌گيرد، بيان مي‌شود.
- جلسات انجمن كه با هماهنگي خانم فاطمه هراتيان، دبير انجمن شاخه خراسان و معمولا در محل كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه فردوسي تشكيل مي‌شود. از زمان شروع فعاليت انجمن شاخه خراسان تا تاريخ تهيه گزارش فوق تعداد 43 جلسه برگزار شده است. در جلسات فوق كه معمولا با حضور همه يا اكثريت اعضاء هيأت مديره شاخه خراسان تشكيل مي‌شود، آقاي دكتر فتاحي نيز حضور مي‌يابند. از كل 43 جلسه برگزار شده كه معمولا به صورت هفتگي برگزار مي‌شد، (به استثناي تابستان كه با توافق كليه اعضاء مدت يك ماه جلسات برگزار نشد و از دو ماه پيش نيز جلسات به صورت يك هفته در ميان تشكيل مي‌شود) تعداد شش جلسه مشترك با سازمانها بوده، ضمن اينكه در بعضي از جلسات به صورت موردي انجمن ميزبان عزيزاني بوده كه بنا به دلايلي تمايل داشته‌اند در جلسات شركت كنند يا انجمن اقدام به دعوت از آنان كرده است. (در قسمت فعاليتهاي انجمن به جلسات مشترك اشاره خواهد شد)
- صورت جلسات كليه جلسه‌ها تدوين و نگهداري مي‌شود.
كميته‌هاي انجمن:
1- كميته انتشارات (مسؤول كميته: آقاي محمدعلي خاكساري)
2- كميته‌ گردهمايي‌ها (مسؤول كميته: خانم فرزانه فرجامي)
3- كميته آموزش و پرورش (مسؤول كميته: خانم نفيسه دري‌فر)
4- كميته امور تخصصي (مسؤول كميته: آقاي دكتر هادي شريف مقدم)
5- كميته روابط عمومي و بين‌المللي (مسؤول كميته: آقاي منصور ميرزايي)
6- كميته طرح و برنامه (مسؤول كميته: آقاي عباسعلي عابد استاد)
7- كميته دانشجويي
8- كميته تشكيلات (مسؤول كميته: خانم فاطمه هراتيان دوغائي)
پاره‌اي از فعاليتهاي انجمن:
9. تشكيل جلسات مشترك با تعدادي از سازمانها، بويژه سازمانهايي كه تعدادي كتابخانه در زير مجموعه خود دارند از جمله:
الف) جلسه مشترك با اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي خراسان
ب) جلسه مشترك با كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان خراسان
ج) جلسه مشترك با دانشگاه آزاد اسلامي – واحد مشهد
د) جلسه مشترك با دانشگاه علوم پزشكي مشهد
هـ) جلسه مشترك با دانشگاه پيام نور
و) جلسه مشترك با اداره كل آموزش و پرورش خراسان
2- اقدام در جهت تهيه راهنماي كتابخانه‌هاي استان خراسان و زندگينامه بزرگان كتابداري استانخراسان، كه اين فعاليتها با همكاري دانشجويان دانشگاه پيام نور درحال انجام است و اميد است با كمك مالي انجمن چاپ و منتشر شود.
3-انجمن در جهت ارتقاء دانش و آمادگي تخصصي كتابداران، بحث و گفتگو و تبادل نظر اقدام به برگزاري همايشهاي علمي كرده است و در اين راستا، سازمانها و ارگانهاي مختلف دعوت به همكاري نموده است. از جمله اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي خراسان، دانشگاه علوم پزشكي، دانشگاه پيام نور، دانشگاه آزاد اسلامي، سازمان كتابخانه‌ها، موزه‌ها و اسناد آستان قدس رضوي، كانون پرورش فكري و... همايشها هر دو ماه يك بار و شامل سخنراني، پرسش و پاسخ و بازديد از كتابخانه مي‌باشد.
علاوه بر اين انجمن برگزاري يكسري همايشهاي دانشجويي را نيز در دستور كار خود قرار داده است.
همايشهاي برگزار شده شامل:
1-4 همايش مشترك انجمن با اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي خراسان در تاريخ 17/7/82 برگزار شد. در اين همايش گزارشهايي از فعاليتهاي كتابخانه‌هايارشاد، روستايي، مساجد و آستان قدس ارائه شد و يك سخنران علمي با عنوان چالشهاي كتابخانه‌هاي عمومي و در انتها بازديد از كتابخانه مجتمع فرهنگي امام رضا (ع)
2- 4 همايش دانشجويي در تاريخ 26/8/82 در محل دانشكده علوم تربيتي دانشگاه فردوسي، موضوع اين همايش خودمحور نقش حرفه‌اي كتابدار بود.
3-4 همايش مشترك انجمن با دانشگاه علوم پزشكي مشهد در تاريخ 17/9/82، موضوع اين همايش، كتابخانه‌ها و خدمات اطلاع‌رساني در عصر تحول بود و بازديد از كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي مشهد
4-4 دومين همايش دانشجويي در 22/10/82 برگزار گرديد. موضوع اين همايش جنبه‌هاي پنهان در اينترنت بود.
همايشهايآتي برنامه‌ريزي شده توسط انجمن عبارتند از: همايش مشترك انجمن باهمكاري سازمان كتابخانه‌ها، موزه‌ها و مركز اسناد آستان قدس رضوي تحت عنوان كتابخانه آستان قدس رضوي و اشاعه اطلاعات الكترونيكي، اين همايش در تاريخ 28/11/82 در محل كتابخانه مركزي آستان قدس رضوي برگزار خواهد شد.
چهارمين همايش مشترك انجمن با همكاري دانشگاه پيام نور در تاريخ 25/1/83 حول محور كتابداري و آموزش نيمه حضوري و آموزش از راه دور خواهد بود. همچنين همايش مشترك انجمن با سازمانها در خردادماه 83 با همكاري دانشگاه آزاد اسلامي و ششمين همايش در خرداد 83 با همكاري كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان برگزار خواهد شد.
4- برگزاري دومين مجمع عمومي انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران (شاخه خراسان) در 9/2/82 در محل دانشكده علوم تربيتي دانشگاه فردوسي
5- تدوين اساسنامه انجمن شاخه خراسان و ارسال به انجمن ايران براي تأييد و تصويب
6- برگزار كارگاههاي آموزشي در تابستان 81 و82 كه عناوين كارگاههاي آموزشي برگزار شده عبارت بودند از آشنايي با اينترنت (مقدماتي)، آشنايي با اينترنت (پيشرفته)، آشنايي با پستالكترونيكي، آشنايي با نرم‌افزار Excel، آشنايي با نرم‌افزار Power point، آشنايي با امكانات و قابليتهاي پايگاههاي اطلاعاتي، در اين كارگاهها بيش از 60 نفر از كتابداران سازمانهاي مختلف از سطح استان شركت كردند.
7- انتشار شش شماره خبرنامه انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران (شاخه خراسان) و ارسال آن به كتابخانه‌هاي مختلف دانشگاهي، ... و مراكز علمي و تحقيقاتي در سطح استان. در اين زمينه لازم به ذكر است انجمن شاخه خراسان در صدد است شماره آتي خبرنامه را به كليه اعضاي انجمن در سطح استان خراسان نيز ارسال نمايد.
8- پاسخگويي به مراجعان و مكاتبات مختلف
9- برقراري ارتباط با كتابدارانو ارائه مشاوره و راهنايي به مراكز مورد نياز
10- برگزاري مراسم تجليل از دو تن از اساتيد بازنشسته عضو هيأت علمي گروه كتابداري دانشگاه فردوسي مشهد
11- تقاضاي بودجه از انجمن ايران و دريافت مبلغ4000000 ريال در دو مرحله (دو مبلغ دو ميليون ريالي) كه گزارش و اسناد مبلغ 233210000 ريال هزينه به انجمن تهران ارسال شده است.
12- تشويق مؤسسات و سازمانها و مراكز علمي در به كارگيري و استخدام واشتغال دانش‌آموختگان رشته كتابداري
13- شركت در مجمع عمومي انجمن كتابداري و اطلاع رساني ايران و ارائه گزارشي از فعاليتهاي انجمنشاخه خراسان در آن جلسه
14- توزيع فرم عضويت در جلسات و همايشها و تشويق دانشجويان و كتابداران به عضويت و ارسال فرمهاي عضويت اعضابه دفتر تهران
15- ارسال گزارشها و اخبار انجمن به دفتر انجمن تهران و درج در خبرنامه
16- ارتباط با دفتر انجمن تهران و انجام هماهنگيهاي لازم در مواقع ضروري
كارگاههاي آموزشي مهارتهاي اطلاع‌يابي در محيط وب: تلاش جدي در كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي مشهد
پروانه مدير اماني
كارشناس ارشد كتابداري و اطلاع‌رساني دانشگاه علوم پزشكي مشهد
در محيط پويا و تغييرپذير امروز، همگام با تنوع علوم و فنون و ظهور و توسعهانواع رايانه و شبكه‌هاي اطلا‌ع‌رساني و خصوصا اينترنت، اطلاعات نقش كليدي داشته و نيازهاي اطلاعاتي افراد جامعه نيز تغيير شكل دادهاست. دانشجويان و محققان با انبوهي از اطلاعات در حال ازدياد مواجهند كه از راهها ابزار مختلف منتشر مي‌شود: چاپي، ديداري- شنيداري و از طريق اينترنت.
در واقع اينترنت به طور گسترده‌اي در حال نفوذبه مراكز دانشگاهي كشور ماست و جامعه دانشگاهي امروز آن را به عنوان بستر مناسبي براي انتقال و تبادل اطلاعات علمي و پژوهشي شناخته و بر آن شده است تا با فراهم ساختن امكانات متعدد و پيشرفته آموزشيسطح دانش و مهارتهاي تخصصي اساتيد را ارتقاء دهد. از اين رو آموزشمهارتهاي اطلاع‌يابي، يعني چگونگي دستيابي و بكارگيري مؤثر اطلاعات و به عبارتي ديگر، قدرت دسترسي به منابع اطلاعاتي و استفاده از آنها، بسيار حائز اهميت است. اين محيط الكترونيكي تغييرات مهمي خصوصا در نقش كتابداران حوزه علوم پزشكي ايجاد كرده است، علمي كه به طور مستمر در معرض پژوهشها و نتايج لحظه به لحظه است.
بر پايه استانداردهاي كتابخانه‌هاي دانشگاهي ايران هر كتابخانه‌ دانشگاهي بايد برنامه‌هاي متنوعي در سطوح مختلف براي آشناسازي مراجعان با كار و خدمات كتابخانه و آموزش نحوه استفاده از مراجع و منابع كتابشناختي داشته باشد. با شيوه‌هاي نوين اطلاع‌رساني و پيشرفتهاي تكنولوژيكي هماهنگ و همگام باشد و برنامه‌هاي آموزشي به صورت غير رسمي و يا رسميارائه دهد. (ص. 40-41)
بر پايه اين استاندارد و با در نظر گرفتن اينكه هر چه سطح اطلاعات و دانش افراد يك جامعه بيشتر شود تواناييهاي آنها براي كار، توليد و ابداع نيز افزايش مي‌يابد و نيز با هدف آموزش مهارتهاي اطلاع‌يابي به يك جامعه‌ دانشگاهي اعم از هيئت علميو دانشجو، كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي مشهد، از بهمن ماه 1380 لغايت اسفندماه 1382 هر هفته دو كارگاه آموزشي با عنوانهاي: آشنايي با اينترنت و ابزار و امكانات آن و آشنايي با نحوه استفاده ازبانكهاي اطلاعاتي پزشكي و مجلات الكترونيكي برگزار كرد.
اهداف عمده:
1- آشنا ساختن جامعه دانشگاهي با مفهوم ”اطلاع‌رساني پزشكي”
2 – آموزش مهارتهاي كاوش و اطلاع‌يابي در محيط وب و بانكهاي اطلاعاتي موجود
3 كسب تواناييهاي اطلاعاتي و رايانه‌اي براي رسيدن به اهداف آموزشي – پژوهشي
اهداف تخصصي:
1- شناساندن ويژگيها و امكانات مختلف اينترنت و راههاي ارزيابي محتواي آن
2- شناساندن ويژگيها و امكانات كاوش در محيط وب خصوصا در حوزه پزشكي و بهداشت
3- شناساندن ويژگيهاي منبع الكترونيكي مانند مجله الكترونيكي از نظر شكل/محتوا/ساختار و فرآيند كاوش و دسترسي به مقاله هاي آن
4- شناساندن ويژگيها و امكانات راهبردي و كاوش هر بانك اطلاعاتي
5- نحوه گزينش واژه‌هاي كليدي مناسب با موضوع مورد پژوهش با استفاده از منابع موضوعي در حوزه پژشكي با استفاده از امكانات محيط وب
در مجموع، 58 جلسه كلاس نظري و كارگاه علمي براي 232 نفر عضو هيأت عليم و 486 دستيار تخصصي و فوق تخصصي برگزار شد.
مهترين پيامدهاي برپايي اين كارگاههاي آموزشي عبارتند از:
1. برگزاري سه دوره سمينارهاي بازآموزي در موضوع ”اينترنت و پزشكي” براي پزشكان، دندانپزشكان، داروسازاناستان در طول سال 1382 براي كسب امتيار كه كليه امور برنامه‌ريزي و تشكيل و ارائه سمينار بعهده كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي مشهد بود.
2. ارائه دو كنفرانس با عنوان ”اينترنت و پزشكي” از مجموعه كنفرانسهاي هفتگي بيمارستانهاي آموزشي مشهد براي پزشكان و دانشجويان در مقاطع مختلف در سال 1382
3. شركت ”متخصص كتابداري پزشكي” در كنفرانسهاي هفتگي باليني بيمارستانهاي آموزشي و معرفي وب سايتهاو اطلاعات موجود در محيط وب در ارتباط با موضوع هر كنفرانس
4. افزايش مراجعه ساير اعضاي هيأت علمي و پزشكان ساير مراكز و گروهها براي شركت در دوره‌هاي بعدي اين كارگاهها
5. افزايش مراجعه اعضاي هيأت علمي به كتابخانه‌ها و مراكز اطلاع‌رساني در دانشگاه براي استفاده از خدمات اينترنتي و اطلاع‌رساني
6. ايجاد انگيزه در اعضاي هيأت علمي و پزشكان براي كار با رايانه و خصوصا گشت و گذار در اينترنت
7. ارائه پيشنهادهاي متعدد براي برگزاري مستمر كارگاهها و افزايشساعات و روزهاي كارگاه
8. فراهم شدن امكانات ارتباطي و اينترنتي بيشتر در گروههاي مختلف آموزشي و كتابخانه‌ها براي دسترسي آسانتر وسريعتر به اطلاعات موجود
توجه بيشتر به تهيه و خريد بانكهاي اطلاعاتي و مجلات الكترونيك پزشكي در دانشگاه
مصاحبه با آقاي دكتر اسدالله آزاد
هاله فرزانه حسن‌زاده
دانشجوي علوم‌ كتابداري و اطلاع‌رساني دانشگاه پيام نور مشهد
آقاي دكتراسدالله آزاد در 13/7/1322 در شهر زاهدان در خانواده‌اي فرهنگي متولد شد. مقطع دبيرستان را در رشته رياضي سال 1344 در شهر زاهدان بهپايان رساند. سال 1349 در رشته زبان و ادبيات انگليسي دانشگاه فردوسي مشهد مقطع كارشناسي فارغ‌التحصيل شد. كارشناسي ارشد كتابداري واطلاع‌رساني را در سال 1353 از دانشگاه تهران گرفت و در سال 1357 موفق به اخذ دكتري كتابداري و اطلاع‌رساني از دانشگاه پيتسبورگ شد.ايشان به زبانهاي فارسي، انگليسي و فرانسه مسلط هستند و به زبانهاي آلماني وعبري نيز آشنايي دارند. ايشان آثار متعددي تأليف و ترجمهنموده‌اند، از جمله فعاليتهاي ايشان، 14 كتاب منتشر شده، 8 كتاب ويراسته شده، 49 مقاله منتشر شده و 21 مقاله منتشر نشده مي‌باشد.
از فعاليتهاي علمي ايشان مي‌توان به كارشناس كتابداري كتابخانه مركزي دانشگاه آزاد ايران (سابق)، رئيس كتابخانه مركزي دانشگاه آزاد ايران (سابق)، مدرس كتابداري دانشگاههاي تهران، مدرس دانشگاه فردوسي مشهد، مشاور و مترجم بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي، استاديار دانشگاه فردوسي مشهد، مدير گروه كتابداري دانشگاه فردوسي مشهد ودانشيار دانشگاه فردوسي مشهد اشاره نمود.
دقايقي پاي صحبتهاي اين استاد فرزانه مي‌نشينيم.
- آقاي دكتر با توجه به اينكه شما در امر ترجمه تا به حال بسيار فعال بوده‌ايد، سطح ترجمه متون و كتب رشته كتابداري را چگونه مي‌بينيد؟
× سطح ترجمه متون و آثار كتابداري نسبتا مناسب است به خصوص نسل دوم كتابداران تحصيلكرده كتابداري و اطلاع‌رساني كشور. البته برخي آثار ترجمه شده نسبتا متوسط تازه‌كاران را هم ديده‌ام. اين رشته تازه رو به رشد است و در نونهالي خود قرار دارد. توصيه مي‌كنم مترجمان به كمبودهاي مفاهيم امروزي عنايت ورزند و افزون بر فناوري نوين ارتباطي و اطلاعاتي به مباني و اصول كتابداري و اطلاع‌رساني سنتي نيز توجه نمايند.
- يكي از آثار بسيار با ارزشي كه در حال حاضر در زمينه كتابداري در حال انتشار است. دايره‌المعارف كتابداري و اطلاع‌رساني است نظر خود را در زمينه كيفيت و كميت اين اثر بفرماييد؟
× دايره‌المعارف كتابداري و اطلاع‌رسانياثر ارزشمندي است. كميت و كيفيت اين ثر پذيرفتني است و اميد است در آينده رو به تكامل باشد و اطلاعات آن بر پژوهشهاي ايران مبتني باشد.
- به عنوان يك پيشكسوت در امر كتابداري، عملكرد انجمن كتابداري ايران را بعد از يك وقفه 20 و اندي ساله چگونه مي بينيد؟
× سخن از عملكرد انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني دوره جديد بسيار زود است وبايد چند سالي بگذرد تا نقد آن امكان‌پذير باشد.
- آقاي دكتر به نظر شما مهمترين مسئله‌اي كه در حال حاضر كتابداران ايران بايد به آن توجه كنند چيست؟
× مهمترين مسئله‌اي كه در حال حاضر كتابداران ايران بايد به آن توجه كنند عبارت است از بازآموزي، به سبب يافتن كار و شغل مناسب
- آينده كتابداري و كتابخانه‌ها را در 20 سال آينده چگونه مي‌بينيد؟
× در بيست سال آينده تغيير اساسي انجام نخواهد شد، البته كتابخانه‌ها توسعه پيدا خواهند كرد و از ابزار و فناوري جديد بهره خواهند برد.
- به نظر شما كتابداران براي حفظ نقش و هويت خود در حال حاضر چه بايد بكنند؟
× براي حفظ نقش و هويت خود، كتابداران بايد تعامل بيشتري با جامعه و دانشمندان پيدا كنند و فعاليتهاي خود را از چارچوب كتابخانه بيرون آورند و روابط عمومي بهتري براي شناسايي اين رشته بعمل آورند.
- آيا امكانات الكترونيكي و اينترنتي مي‌تواند جايگزين منابع چاپي و كاغذي شود؟ چرا؟
× خير، حداقلدر آينده نزديك امكانات الكترونيكي و اينترنتي جايگزين منابع چاپيو كاغذي نخواهند شد.
- علت اينكه كتابداري ايران با وجود گذشت 36و اندي سال از عمرش هنوز پيشرفت چنداني نكرده است را در چه مي‌دانيد؟
× كتابداري ايران از آغاز تا كنون پيشرفتهايي داشته است. از جمله، برقراري دوره‌هاي بيشتر تحصيلات تكميلي، ايجاد مراكز اطلاع‌رساني بيشتر تغييرات كمي انجام شده است ولي تغييرات كيفي كمتر كه آن هم نياز به زمان بيشتري دارد؟
- آقاي دكتر به عنوان آخرين سؤال تعريفي از كتابدار و كتابداري بفرماييد؟
× كتابدار: فردي حرفه‌اي و برقراركننده ارتباط مؤثر و سازمان يافته با جامعه و ايجاد تعامل فعالتر بين توليدكنندگان و مصرف‌كنندگان اطلاعات مي‌باشد.
كتابداري:دانشي است كه كاركردهاي ويژه فراهم‌آوري، حفظ و نگهداري، سازماندهي و اشاعه اطلاعات را (با اعمال مديريت) در برمي‌گيرد و عملي است ميان رشته از علوم اجتماعي از جمله علوم رايانه، رياضي، جامعه‌شناسي، روانشناسي، زبانشناس و ارتباطات.
از اينكه وقتتان را به خبرنامه انجمن داديد بسيار سپاسگذارم.
حجم مجلات تخصصي پيوسته به چه ميزان است؟
كارول تنوپير ترجمه مقاله Tenopire, Carol, Online Scholarly Journals: How Many? LibraryJournal, / Vol. 129, Ossie
سيد عليرضا سعادت
كارشناس كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه فردوسي مشهد
شايد فكر كنيد ارائه رقم دقيقي از مجلات تخصصي پيوسته كار ساده اي باشد. اما بايد گفت كهاين مسئله خود يك چالش قابل توجه به حساب مي‌آيد. حتي بسياري از مجلات تخصصي كه بصورت چاپي منتشر مي شوند به راحتي قابل محاسبه نيستند. اين ارقام و آمارها مقوله هايي هستند كه فقط متخصصين اطلاع رساني بخاطر بدست آوردن آنها تقدير و ستايش خواهند شد.
نظري به كل منابع
پايگاه اطلاعاتي اولريخ راهنماي ادواريهاي خود را به صورت هايزياد منتشر مي كند كه روزآمدترين و كاملترين آنها ulrichsweb.com است. به اعتراف Yvelte Diven ، Director ، Product Management ، Serials ، R.R و BowkerLLC نسخه اي است كه در برگيرنده بيشترين شمار انتشارات برگرفته از پايگاه اولريخ مي باشد. ulrichsweb.com دربردارنده عناوين نشريات فعال، قطع شده، به تعويق افتاده و آينده موجود در پايگاه اولريخ است و همچنين ركوردهايي را براي عناويني كه اعلامشده اما منتشر نشده اند و ركوردهايي را براي آنهايي كه نياز به بررسي هاي تكميلي به منظور تاييد آخرين اطلاعات داشته اند، اختصاص داده است. اين سايت هر هفته روزآمد مي شود. خوشبختانه جستجوهاي ulrichsweb.com مي توانند به ركوردهاي ((فعال)) محدود شوند. تا اينجا مطلب كاملاً روشن است. در نيمه نوامبر 2003 بيش از 180200 ركورد فعالوجود داشته است.
محدود كردن اين ركوردها تنها به نشريات تخصصي، پيچيده تر مي شود. پايگاه اولريخ دو فيلد مشخص دارد كه تا حدي به اين مساله مي تواند مربوط باشد ((علمي/تخصصي)) و ((داوري شده)) . ((داوري شده)) نشان دهنده نشريات نقد و بررسي شده است و بر اساس اطلاعات بدست آمده از ناشران مشخص مي شوند. اما مشكلي كه در اين بين پيشمي آيد اين است كه ناشران علمي عمده روند نقد و بررسي را خوب ميدانند. اما ممكن است ديگران اينطور نباشند. برطبق Diven ((در جايي يكناشر نقد و بررسي را با نظرخواهي هايي كه فوراً از خوانندگان بررسيها در بازار نسبت به يك انتشارات مي شود اشتباه مي كنند. ديگر اينكه درك نادرستي در بين برخي از ناشران وجود دارد كه هر انتشاراتي كه بخش ويراستاري دارد ضرورتاً آن انتشارات را ((داوري شده )) بحسابمي آورد. از اين رو ويراستاران اولريخ تلاش يك دستي را براي روشن ساختن تعاريف ما ارائه مي دهند.)). و اما ((علمي/تخصصي )) نيز گزينه اي است كه ناشران آن را از ليستي كه نوع مخاطبان يا تمركز موضوعيرا مشخص ميكند انتخاب مي كنند. اين برمي گردد به انتشاراتي كه به مخاطبان دانشگاهي توجه داشته و يا آنهايي كه دربردارنده مقالاتي برمبناي تحقيقات مي‌باشند. فقط براي ادواريها ي داوري شده فعال ما 21000 عنوان داريم. علمي/تخصصي فعال حجمي را در حدود 43500 عنوان بهخود اختصاص مي دهد. بيشتر داوري شده ها در قسمت علمي قرار ميگيرند،‌ پس نتيجه مي‌گيريم كه ادواريهاي فعال (داوري شده يا علمي/تخصصي)بالغ بر 43500 مي‌باشند.
اختصاص به منابع پيوسته
پايگاه اولريخ دو طرح الكترونيكي را ارائه مي كند: (‌(پيوسته)) يا (( سي دي – رام)) . پيوسته در اولريخ به معناي پيوسته تمام متن است اما (نه ضرورتاً پيوسته). برطبق Diven در حقيقت بيشتر ادواريهاي پيوسته بصورت چاپي نيز منتشر مي شوند، بعلاوه فقط 4500 نشريه تنها بطور پيوسته منتشر مي‌شوند. بسياري از انتشارات پيوسته را خبرنامه ها ،‌ انتشارات مصرفي يا تيترهاي تحت وب تشكيل مي‌دهند تا انتشارات علمي. منابع بادسترسي از طريق سي دي – رام جزء منابع پيوسته بحساب نيامده اند هرچندكه برخي از عناوين در هر دو غالب بندي قرار مي گيرند. پايگاه اولريخ بيش از 34500 نشريه پيوسته را فهرست مي كند. (البته بخاطر داشته باشيد كه بيشتر آنها داراي شكل هاي هم چاپي و هم پيوسته هستند).شكل سي دي رام با در برداشتن فقط 6500 عنوان خيلي كمتر است. همانطور كه انتظار مي‌رود، يك نوع ادغام وجود دارد،‌ لذا رقم كل براي نشريات رقمي در پايگاه اولريخ (كه هم سي دي –رام يا پيوسته و هم فعالباشند) چيزي در حدود37500 عنوان مي باشد. با محدودكردن اين رقم فقط به نشريات داوري شده فعال پيوسته 11000 بدست مي آيد و پيوسته و فعال و علمي/تخصصي يا داوري شده بيش از 14000 بدست مي آيد. سي دي – رام هم اگر درنظر گرفته شود احتمالاً 2000 عنوان اضافه مي گردد.
محدوديت موضوعي
بسيار مشكل است كه ما محاسبه كنيم چه تعداد از اينها عناوين علمي، فني يا پزشكي (STM) هستند. محدود كردن پژوهشها بوسيله رده‌بندي كنگره يا ديويي به نظر مي رسد كه بهترين روش باشد. اماحتي اين روش هم نياز به دقت دارد. پتر جاكسو (Peter Jacso) نويسنده معروف، ناقد پايگاه هاي اطلاعاتي توضيح مي دهدكه همزمان با تابستان 2003 ،‌ 80 در صد از ركوردهاي پايگاه اطلاعاتي اولريخ در فيلد شماره كنگره اطلاعاتي نداشتند. به گفته جاكسو ((خطاي حذف و از قلم افتادگي مي تواند خطرناكتر از خطاهاي انجام ندادن كار باشد، بخاطر اينكه آن اصلاً ديده نمي شود)) خوشبختانه، تمام ركوردهاي پايگاه اولريخ حداقل يك شماره ديويي را دارا هستند. محدود كردن جستجو به وسيله رده بندي ديوئي بدليل تعداد قابل توجه موضوعات وقت گير است. بسياري از عناوين مجلات STM هستند. علوم انساني و اجتماعي نيز به همان نسبت عناوين پيوسته را دارا مي باشند. بطور متوسط در رده 500 و 600رده بندي ديوئي يك‌چهارم تا يك‌سوم از عناوين نقد و داوري شده فعال بطور پيوسته ارائه مي شوند. در موضوعات خاصتر مانند ستاره شناسي و... تعداد عناوين پيوسته نزديك به 60 درصد مي رسد.
ديگران هم ناماميد هستند
گروه بحت الكترونيكي American Scientist (كه توسط استفن هارناد اداره مي شود) به مدت چندين روز پيرامون اين موضوع بحث مي كرد. با اين ادعا كه حدودنيم ميليون مجله علمي امروزه منتشر مي شود. هم كتابداران و هم ناشران از دانش صحيح بيني نسبت به عناوين نشريات و از فراست نفوذ پيوسته خود بهره مي گيرند. من مي توانم با اطمينان بگويم كه در پايان سال 2003 فقط نزديك به 50000 مجله علمي و چيزي حدود1 تا بيش از يك‌دوم از آنها بطور الكترونيكي وجود دارند. چيزي كه من آموخته ام اين است كه اين ارقام بي انتها و شك برانگيز هستند، ‌لذا مقوله‌هاي بررسي و شناختي از مبهم باقي گذاريد.
اخلاق و ويژگيهاي كتابدار
نزهت مهاجرنسب
كارشناس كتابداري و اطلاع رساني دانشكده الهيات
كتابخانه را زماني دانشگاه مردم مي خوانيم كه درهايش به روي مردم گشوده باشد و به خدمت مردم در آيد . كتابدار به منزله گشاينده و باز نگهدارنده اين درهاست . نقش حرفه اي كتابدار در هر نوع كتابخانه و در هر سطحي ، ايجاد تاْثير معني دا ر متقابل بين مردم و اطلاعات است . اطلاعات ، مفتاح پيشرفت است و كتابداران ، كارشناسان گرد آوري و اشاعه اطلاعات هستند يا بايد باشند ، به همين دليل است كه آنها از اهميت ويژه اي برخوردارند . در اين راه به ظاهر ساده ، مصائب و دشواري زياد است . امكانات هميشه كم و كار ، طاقت فرسا و پر از مسئوليت است . بنابراين كتابدار بايد از خصوصيات ويژه اي برخوردار باشد تا بتواند راه را با موفقيت به پايانبرد . داشتن مهارتهاي تخصصي و علمي كتابدار در اين راه به تنهايي كافي نيست ، بلكه مقدم بر آن بايد از خصوصيات والاي انساني و اخلاقي برخوردار باشد.
منابع كهن ايران ، حاكي از وجود كتـــابداران اهل ذوق است . از محتواي متون مي توان استنباط كرد كه انتخاب كتــابدار براي كتابخــانه هاي كهن ايران بر اساس دانش و فضل فردي آنان بوده است . وجود كتابداران فاضل مانند : ابن مسكويه ، يحيي بن علي ، معروف به خطيب تبريزي ، خواجه نصير طوسي و مانند آنها نشان مي دهد كتابداري داراي قدر و ارزش بسيار بوده است و جز صاحبان فضل و دانش در راْس آن نمي نشسته اند.
در آئين نامه اي كه براي پرورش عده اي كتابدار در سال 1316 صادر شد ، داشتن گواهي نامه از طرف رئيس آموزشــگاه يا رئيس معارف هر محل ، مشعر بر حسن اخلاق و ذوق كتابدوستي وحسن خط و سلامت چشــم و ارتباط با مردم نيز مد نظر است .
عشق و احترام به مردم اساس است و بر پايه آن ، اعتقاد و ايمان به كار به وجود مي آيد . همه چيز بايد در اين قالب قرار گيرد و الا رنگ و بوي متظاهرانه و تصـــنعي به خود ميگيرد . كتابداري، حرفه است كه از انزوا گــــزيني به دور است بنابراين كتابـــــداران نه تنها به مقدار زيادي با مراجـــعان كار مي كنند بلكه تمام ساعات شغلي خود را بين مردم ميگذرانند . مردم دوستي ، صفتي است كه علاقمندي كتابدار را به مردم به عنوان افراد انساني و نه فقط جويندگان اطلاعات نشان مي دهد.
كتابدار بايد قادر باشد با فروتني و بدون چشم داشت به مردم عشق بورزد و گرنه بهتر است رنج كتابدار شدن را متحمل نشود ، چرا كه كاري بس يكنواخت و خسته كننده به نظر خواهد آمد.
كتابدار همه روزهغرق در جزئيات و ويژگيهاي خاص سازماني خود و جريان منابع اطلاعات است كه ممكن باعث ايجاد حالتي جدي شود و همين جدي نمودن است كه مراجعه كننده را دلسرد مي كند . شوخ طبعي فشار عصبي را تخفيف مي دهد ،مي تواند حداقل براي چند لحظه ، نگراني را فرو نشاند و كتابدار و مراجعين را در حالتي آرام قرار دهد . البته اين شوخ طبعي بايد به طرزي غير موهن متوجه خود كتابدار ، نظام كتابخانه يا موقعيت خاص باشد. كتابدار مي تواند بدون شوخ طبعي نيز كتابدار با لياقتي باشد وليكتابدار ماهر در پاسخگويي هميشه از شوخي استفاده مي كند . بنابراين يكي از صفات كتابدار خوب ، شوخ طبعي است .
خوشرويي يكي ديگر از خصوصيات كتابدار است . در برخورد با مردم تنها با خوشرويي است كه ممكن است راه به جايي برد . ملايمت و برخورد انساني ، باعث دلگرمي وتمايل بيشتر مراجعه كننده به استفاده از كتابخانه مي شود . كتابدار بايد همانند يك دوست با همه ارتباط برقرار كند و به همه ياري رسانده و از روحيه همكاري بالايي برخوردار باشد.
كتابدار بايد متعهد باشد و در پاسخگويي به پرسشها سماجت به خرج دهد و دسترسي آسان را امكانپذير سازد . او بايد مجموعه اش را مثل كف دست بشناسد و تا آنجاكه ممكن است كتايهاي كتابخانه خود را خوانده باشد تا بتواند بدور از تعصب ، مسائل را تجزيه و تحليل كرده و با اعتقاد و اتكاء به نفسو بدون هراس تصميم گرفته و اجرا كند. كاركنان كتابخانه بايد به فلسفه خدمت به استفاده كننده ايمان داشته باشند و آن را دنبال كنند .در هر شرايطي براي خدمت به مردم بايد مشتاق ، مبتكر ، دقيق و با پشتكار بوده ، انتقادپذيري و تواضع را از ياد نبرند.
حافظه خوب نيزيكي از خصوصيات مورد نياز كتابدار است . در واقع حافظه بعنوان ظرفيت ذخيره اطلاعات ، چيز خوبي است اما بياد آوردن سريع منابع مربوطهاهميت بيشتري دارد . فقدان تمركز حواس ، بزرگترين مانع حافظه در حين پاسخ به مراجعه كننده است . صرفنظر از اينكه كتابدار چه نوع حافظه اي دارد ، لازم است كه با دقت به مراجــعين گوش فرا دهد تا آنچهرا بخاطر مي ســــپارد درست و دقيق باشد .
هيچ چيز براي مراجع ناراحت كننده تر از اين نيست كه احساس كند ، كتابدار فقط حرفهاي او را مي شنود اما به آنها گوش نمي دهد .
صبوري و پايداري نيز صفاتي است كه نتيجه مطلوب ببار مي آورد . كتابدار بايد در برخورد و پيگيريپرسشها صبور باشد و از انرژي و استقامت جسماني برخوردار باشد . بدون انرژي و بنيه قوي ، دشوار است كه بتوان استاندارد ارائه خدمات را در سطح بالايي نگهداشت . او بايد هميشه در دسترس بوده ، مؤدب ، كمك رسان و مايل به ارج نهـادن به آراء و نظرات ديگــران باشد و اينبر خـــلاف آن است كه بعضي از مردم خيال مي كنند كه كتابداران با كار در محلي ساكت و آرام وقت زيادي براي مطالعه در اختيار دارند !
قوه تخيل و خلاقيت و تكاپوي ذهني و قابليت تشخيص نيازهاي اطلاعاتيمراجعه كننده و توانايي برقراري ارتباط مؤثر با مراجعه كننده از الگوهاي برنامه هاي آموزشي كتابداري يونسكو است .
كتابداران بايد نسبت به پيشه خود احساس غرور كنند آنان بايد بدانند كه هر حرفه اي كه جدي گرفته شود ، مي تواند ميئوليت آفرين باشد . خشنودي و رضايتمندي مراجعان ، كاميابي نهايي حرفه كتابداري است و استفاده كننده بايد شخصيت برجسته و درخشان كتابدار را احساس كند .
با داشتن اين خصوصيات ، كتابدار مي تواند در هر شرايطي ، حتي از ميان چهار ديواري محقري در يك روستاي دورافتاده ، فضل و معرفت را به درون جامعه اش انتقال دهد ، چرا كه رسالت كتابدار و دليل وجود كتابخانه مانند هر نهاد فرهنگي ديگر كمك به اعتلاي فرهنگ و دانش جامعه است .
منابع :
*جنريش ، الاين زارمبا/ مصاحبه در بخش مرجع كتابخانه ؛ ترجمه محمد حسين دياني.ـاهواز : دانشگاه شهيد چمران ، 1373.
*سلطاني ، شيفته / خودآموز كتابداري يا چگونه يك كتابخانه كوچك بسازيم؟.ـتهران : مركز تهيه وسايل خدمات فني كتابخانه ، 1362.
*مختاري معمار، حسين / درآمدي بر كتابداري .ـ شيراز : نشر قو ، 1374.
*يوسفي پور ، عليرضا، ” كتابداري چيست ؟ “ گاهنامه علــمي دانشجويي دانشـكده مديريت واطلاع رساني پزشكي اصفهان ،فروردين 1377.
يادداشت سردبير
يادداشت سردبير: انجمن كتابداري: اما و اگرها
بسياري را اعتقاد بر اين است كه انسان هميشه به دنبال گمشد‌ه‌هايي است كه در اختيارندارد و از آنچه كه دارد معمولا حرفي نمي‌زند و يا به تعبيري شكرگزار آن نيست. هيچگاه از داشتن چشم، گوش، دست و پا و غيره صحبت نمي‌كند و تنها زماني كه اندك خللي در كار هر يك از اين اعضاء ايجادشود شروع به زاري و ضجه مي‌كند كه اگر...، اما... سفري طولاني و پرمخاطره را براي ديدن دوستي، معبودي و گم‌گشته‌اي به جان مي‌خرد و حال آنكه از دوستان و بزرگاني كه در اطراف او هستند خبري نمي‌گيرد و احوال نمي‌پرسد و اينها به خاطر آن است كه انسانها هميشه به دنبال آنچه را كه ندارند مي‌باشند و بدانچه كه دارند شاكر نيستند.
انجمن كتابداري ايران پس از حدودا دو دهه وقفه مجددا علي‌رغم مخالفتها و سنگ‌اندازيهاي فراوان، با تلاش عزيزان اين حوزه فعاليت خود را آغاز كرد. تلاش شبانه‌روزي اكثر اعضاء هيأت مديره انجمن باعث شد تا خوني تازه در رگهاي اين حرفه جاري شود و كتابداران مجددا احساس هويت حرفه‌اي و اجتماعي نمايند. البته پر واضح است كه يك انجمن نوپا به طور طبيعي داراي‌ كاستي‌هايي است كه نشأت گرفته از عدم هماهنگي، نبود امكانات و... مي‌باشد كه گذر زمان و تلاش افراد اين كاستي‌ها را برطرف خواهد نمود. ولي سؤال اساسي اين است كه ما تا چه حد به فعاليت انجمن اعتقاد داريم. تا چه حد به اين آگاهيم كهيك فرد تنها از طريق ارتباط با يك انجمن علمي و حرفه‌اي رشد مي‌كند.
تا چه حد اعتقاد داريم كه انجمن مي‌تواند از حقوق شخصي، حرفه‌اي، اجتماعي و... افراد دفاع كند. به چه ميزان آگاهيم كه رشد و نمو يك حرفه در گروه فعاليت انجمنهاي مختلف آن حرفه و از جمله انجمن علمي است. آيا به اين مسأله واقفيم كه در شرايط متحول و رو به رشد فعلي كه تغييرات و توسعه لحظه‌ به لحظه اتفاق مي‌افتد، فعاليتهاي فردي جايي براي خودنمايي ندارد. آيا به اين مسأله دقت نظر داريم كه بحثهاي جهاني شدن و دهكده جهاني و... مستلزم حضور و فعاليت تمامي افراد با هم و در كنار هم است. البته حتما به مهم آگاهيم. آگاهيم كه تنها بازي خوب افراد تيم ملاك عمل نيست بلكه همكاري و همدلي و اهميت نتيجه كار به جاي خواسته‌هاي فردي عامل رشد و تعالي و هويت فردي است.
پس ما كه از اهميت فعاليت انجمن علمي كتابداري آگاهيم لازم است تا با كمكهاي فكري، يدي، مالي و... انجمن را در رسيدن به اهداف معقول و شروط ياري كنيم. اميد است در انتخابات مجامع مختلف انجمن فعالانه شركت كنيم تا حداقل مشوق ايثارگراني كه زندگيخود را وقف تحقق اهداف انجمن كرده‌اند باشيم. اميد است به اين مهم بجد بنگريم و از راهنماييها و كمك خود دريغ نورزيم. انشاءا...